Aşırı
korumacılık, ilgi göstermekle eş
anlamlı mıdır? Aşırı korumacılık
ayrı, ilgi göstermek ayrı şeylerdir.
Aşırı korumacı anne ve babaların bir
kısmının aslında çocuklarına yeterli
ilgi ve bakımı vermedikleri de
gösterilmiştir.
Yetersiz ilgi ve bakım gösteren ama
aşırı korumacı anne ve babalara
“duygusuz kontrolcüler” adı
verilmektedir. Yoğun bir koruma
davranışının içeriğinde bazen duygu
yoktur.
Peki,
duygu yoksa aşırı korumanın
içeriğinde ne var? İşte buna
araştırmalar yeterince cevap
veremiyor. Ama gözlemlerim aşırı
korumacı bazı ebeveynlerin, aslında
çocuklarını değil, kendilerini
korumakta olduklarını gösteriyor. Bu
ebeveynler, kendi korkularını ve
kaygılarını çocukları üstünden
yaşamaktadır.
Bazı
annelerin-babaların içinde hep “kötü
bir şey olacak hissi” vardır. Bu
nedenle her şeyi korkarak,
evhamlarıyla bulandırarak yaşarlar.
Çocuğun dışarı çıkması tehlikeli
olmayabilir. Ama çıkarsa, anne-baba
huzursuz olacaktır. Gözleri hep
çocuklarının üstündedir. Bir
suçluluk duyma veya duyacakmış olma
hali vardır. Bu durumdan çocuk ne
mesaj alır?
“Anne
babamın gözleri hep benim üstümde,
hata yapsam nasıl olsa onlar
düzeltir. Zaten neyin hata, neyin
hata olmadığını da bilmiyorum ki!”.
Çocuklarına “hayır” demek onlara zor
gelir. Yaptıkları yaramazlıklara göz
yumarlar. Eğer kızacak olurlarsa,
ona kötü bir şey olacağı korkusunu
yaşarlar. “Her şey kontrol altında”
olmalıdır. Kontrol etmenin en iyi
yolu ise, zorluk çıkaracak
davranışlardan kaçınmaktır.
Yaramazlıklara katlanılır, sorunlar
ört bas edilir. Bu durumdan çocuk ne
mesaj alır?
“Ne
yapsam, anne ve babam sorunu çözer,
halleder. O zaman ne istersem
yaparım…”
Bazen
yarattıkları sorun dayanılmaz
olduğunda, ebeveynlerden birisi
duruma “dur” der. Ama bu geç bir
“dur” olduğu için, genelde çok
şiddetli, dayaklı bir tepki haline
gelir. Bu durumdan çocuk ne mesaj
alır?
“Demek ki tepki böyle şiddetli
gösterilir. Tepki eşittir şiddet”.
Bu
gelişim sürecinde birçok başka
etkenle
“Beni
koru, ama hep koru…”
Aşırı
korumacılığın bir yanı korkak ve
kaygılı çocuklardır. Ne yapsalar
gözleri ebeveynlerini arar veya
ebeveynleri olmadan bir şey
yapamazlar. Çünkü yapmayı
öğrenmemişlerdir veya onlara
öğretilmemiştir.
En
sık gözlenen sorun sosyal fobidir.
“Bodyguard” olarak
adlandırabileceğimiz ebeveynleri
olmadan topluma giremezler, iletişim
kuramazlar.
Zaten
onlara her şey bir tehdit olarak
öğretilmiştir. Hayatlarını bir
tehdit altında kaygıyla yaşarlar.
“Beni
koruma, ben psikopat oldum…”
Aşırı
korumacılığın diğer yanı
psikopatidir. Antisosyal kişilerin
geçmişte ebeveynlerinin aşırı
korumacı olduğu, yetersiz ilgi ve
bakım gösterdiği, kuralları iyi
koyamadığı ve çocuklarını
yönlendiremediği birçok araştırmada
gösterilmiştir.
Erkek
psikopatlarda, annenin çocuğuna
yeterli bakamadığı ama
davranışlarını çok kısıtladığı
gözlenmiştir. Kadın psikopatların
annelerinin ise kız çocuklarının
bağımsızlaşmasına izin vermedikleri
ve babalarının ise ilgisiz oldukları
saptanmıştır.
Psikopatlar, genelde yaptıkları
davranışların sorumluluğunu
üstlenmezler. Hep birileri suçludur,
hep kendilerine haksızlık
yapılmıştır. Bunun nedenlerinden
birisi, çocuk yaştan itibaren
kendilerini her şeyi yapmaya
muktedir hissettirilmeleridir. “Ben
yaparım, ederim, annemler nasıl olsa
halleder…” beklentileri çoğu zaman
da doğru çıkar…
Duygusuz kontrolcülerin çocukları da
duygusuz olmaktadır. Kurallara
empati yapmadan sadece kural olduğu
için uyarlar. Empati yoksunluğu
çocuklarına geçer. Empati yoksunluğu
özellikle hunharca işlenen
cinayetlerde sık görülür. Bir bedeni
doğrayabilmek için empatinin
olmaması gerekir…
Ebeveynlik bir bilim değil, bir
sanattır.
Ebeveynlik bir bilim değil, bir
sanattır. Çocukla dans etmektir.
Hissiz bir şekilde iyi dans
edilemez. Kötü bir dansın sonucu ise
ayağa basmaktır.
Dans
bir dengedir. Birçok beceri ve
eylemin koordineli ve dengeli
kullanılması gerekir. Ebeveynlik,
azın karar, fazlanın ise zarar
olduğu bir danstır…
Yararlanılan kaynaklar
Geertjan Overbeek Æ Margreet ten
Have Æ Wilma Vollebergh Æ Ron de
Graaf. Parental lack of care and
overprotection Longitudinal
associations with DSM-III-R
disorders. Soc Psychiatry Psychiatr
Epidemiol (2007) 42:87–93
Reti,
Irving M.1; Samuels, J. F.1; Eaton,
W. W.1; Bienvenu, O. J., III1; Costa,
P. T., Jr.1; Nestadt, G.Adult
antisocial personality traits are
associated with experience of low
parental care and maternal
overprotection. Acta Psychiatrica
Scandinavica. Vol 106(2), Aug 2002,
pp. 126-133
Rey
JM, Plapp JM. Quality of perceived
parenting in oppositional and
conduct disordered adolescents. J Am
Acad Child Adolesc Psychiatry
1990;29:382–385.
Zweıg-Frank
H, Parıs J. Parents’ emotional
neglect and overprotection according
to the recollections of patients
with borderline personality disorder.
Am J Psychiatry 1991;148:648–651.
G
Parker and P Lipscombe . Influences
of maternal overprotection. The
British Journal of Psychiatry 138:
303-311 (1981)